غـریـبـانـه

6 . سنت تسویل وتزئین:

اگر انسان در مسیر طغیان حرکت نماید و از فطرت الهی خویش فاصله بگیرد، اعمال و افکار و گفتار و کردارش، در نظرش زیبا جلوه می کند . در مقابل کار بد را خوب و کار زشت را زیبا می پندارد . قرآن کریم می فرماید: «تالله لقد ارسلنا الی امم من قبلک فزین لهم الشیطان اعمالهم » به خدا سوگند! ما رسولانی پیش از تو بر امت های سابق فرستادیم، ولی شیطان اعمال زشت آنان را در نظرشان زیبا جلوه داد . (نحل: 63) نیز می فرماید: «همانا آنان که ایمان به عالم آخرت نمی آورند، ما اعمالشان رادر نظرشان زیبا جلوه می دهیم، تا سرگشته بمانند» (نمل: 4)

بنابراین، تزیین اعمال و زیبای جلوه دادن آن نزد آدمی از جمله سنت ها برای افرادی است که از مسیر حق منحرف گشته اند .

7 . سنت واگذاری به خویش:

همان گونه که اگر بنده ای در مسیر تقوا وخداپرستی قرار گرفت، خداوند ولی و سرپرست او می شود و او را هدایت می کند: «الله ولی الذین امنوا . . .» (بقره: 257) به عکس، اگر بنده ای در خط لجاجت و طغیان قرار گرفت و قابلیت بازگشت را از خود سلب نمود، خداوند او را از زیر چتر حمایت و ولایت خویش خارج و به خود واگذار می کند . این بزرگ ترین بلایی است که از سوی خداوند شامل بنده می شود: «نسوا الله فانساهم انفسهم » خدا را فراموش کردند، در نتیجه خدا آنان را از یاد خودشان برد . (حشر: 19)

8 . سنت حاکمیت صالحان:

اگر جامعه ای در خط ایمان و تقوی قدم گذاشت، خداوند صالحان و پاکان امت را بر ایشان حاکم می سازد تا ضمن رسیدگی به مسایل دنیوی و اجتماعی، زمینه ای برای رشد معنوی و انسانی آنان فراهم شود: «خدا به کسانی که از شما بندگان ایمان آورد و نیکوکار گردد، وعده فرموده است که در زمین، خلافت دهد و به جای کسانی که پیش از آنان بودند، اقتدار بخشد . علاوه بر خلافت، دین پسندیده آنان را بر همه ادیان تمکن و تسلط دهد و به همه مؤمنان پس از خوف از دشمنان، ایمنی کامل دهد که مرا به یگانگی بی هیچ شائبه شرک، پرستش کنند و بعد از آن هر کسی که کافر شود، به حقیقت همان فاسقان هستند . (نور: 55)

9 . سنت نجات مؤمنان:

از دیگر سنت ها، سنت نجات مؤمنان است . قرآن می فرماید: «ونجینا الذین امنوا و کانوا یتقون » و آنان که به خدا ایمان آوردند و تقوی الهی پیشه کردند، همه را نجات دادیم . (فصلت: 18)

نیز در همین زمینه می فرماید: «ما رسولان خود و مؤمنان را نجات می دهیم، چنانچه بر خود فرض کردیم که اهل ایمان را نجات بخشیم » (یونس: 103)

10 . سنت تسلط ستمگران بر یکدیگر:

از دیگر سنت های الهی این است که ظالمان را بر یکدیگر مسلط می گرداند . می فرماید: «و کذلک نولی بعض الظالمین بعضا بما کانوا یکسبون » و این چنین ما بعضی از ستمگران را بر بعضی دیگر برگماریم و مسلط کنیم، به خاطر گناهانی که کرده اند . (انعام: 129)

11 . سنت اعطای حیات طیبه:

اعطای زندگی پاک و طیب از دیگر سنت های الهی است: «من عمل صالحا من ذکر او انثی و هو مؤمن فلنحیینه حیاه طیبه » هر کس ازمردان و زنان عمل شایسته انجام دهد و مؤمن باشد، او را زندگی طیب و نیکو می دهیم . (نحل: 97)

12 . سنت پاک سازی (توبه):

پاک سازی و توبه از دیگر سنت های الهی برای بشر است . خداوند می فرماید: «فمن تاب من بعد ظلمه و اصلح فان الله یتوب علیه ان الله غفور رحیم » پس هر کس توبه کند، بعد از ستمی که کرده وخود را اصلاح نماید، خداوند او را خواهد بخشید که خداوند بخشنده و مهربان است (مائده: 39) . نیز می فرماید: «من تاب و امن وعمل عملا صالحا فاولئک یبدل الله سیئاتهم حسنات » کسانی که توبه کنند و باایمان به خدا، عمل صالح به جای آورند، خداوند گناهانشان را به ثواب مبدل گرداند . (فرقان: 70)

13 . سنت اعطا و تلاش:

از دیگر سنت های الهی این است که به هر انسانی به میزان سعی و تلاش او اعطا می کند: «و ان لیس للانسان الا ما سعی و ان سعیه سوف یری ، ثم تجزیه الجزا الاوفی » نیست برای انسان مگرآن چه تلاش کرده و سعی و تلاش او به زودی دیده می شود، سپس در آخرت به او جزای کافی داده خواهد شد . (نجم: 41 - 39) .

14 . سنت دست گیری و هدایت:

براساس این سنت، خداوند کسانی را که قابلیت هدایت داشته باشند، هدایت می کند و دست آنان را می گیرد و به راه حق و صراط مستقیم می کشاند: «والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا» کسانی که در راه ما تلاش کنند (و روحیه حق طلبی داشته باشند) ما راه های خودمان را به آنها نشان می دهیم . (عنکبوت: 69) نیز می فرماید: «خداوند همه انسان ها را به سر منزل سعادت و سلامت می خواند وهر که می خواهد (قابلیت داشته باشد) به لطف خاص خود به راه مستقیم هدایت می کند» (یونس: 25) . سرانجام، می فرماید: کسانی که قدمی به سوی هدایت بردارند خداوند به هدایتشان می افزاید: «والذین اهتدوا زادهم هدی و ایتهم تقویهم » کسانی که هدایت یافته اند، خداوند بر هدایتشان می افزاید و روح وتقوا به آنان می بخشد . (محمد: 17)

15 . سنت تنگ شدن زندگی:

سنت خداوند بر این است که اگر کسی از روی آگاهی از خدا روی برگرداند و از او غافل شود و ارزش های الهی را نادیده بگیرد، خداوند زندگی نکبت باری همراه با ذلت وبدبختی به او خواهد داد . گرچه ممکن است چنین شخصی از نعمت های مادی برخوردار باشد . اما چون این نعمت ها در مسیر الهی نیست، نه تنها نقشی در سازندگی وی نخواهد داشت، بلکه روز به روز هم بر انحطاط و سقوط وی خواهد افزود: «و من اعرض عن ذکری فان له معیشه ضنکا ونحشره یوم القیامه اعمی » هر کس از یاد من روی گرداند، زندگی را بر او سخت می گیرم و روز قیامت او را نابینا محشور می کنم . (طه: 124)

16 . سنت مکر الهی:

سنت الهی همواره بر این امر تعلق گرفته که با مکاران از در مکر وارد می شود: «و مکروا مکرا و مکرنا مکرا و هم لاتشعرون » آن کافران مکرو حیله به کار بردند و ما ایشان را از جایی که هیچ نفهمیدند، به کیفر مکرشان رسانیدیم . (نمل: 50) نیز می فرماید: «همانا منافقان با خدا مکر و حیله می کنند . خدا هم با آنان مکر کرد و خداوند بهترین مکر کنندگان است » (نمل: 50) .

17 . سنت پیروزی حق بر باطل:

از دیگر سنت های الهی، این است که همواره حق بر باطل چیره و پیروز است: «بل نقذف بالحق علی الباطل فیدمغه فاذا هو زاهق » بلکه ما همیشه حق را بر باطل غالب و پیروز می گردانیم، تا باطل را محو و نابود سازد . (انبیاء: 18)

18 . سنت تنبه و بیداری:

از دیگر سنت های الهی، سنت بیداری و تنبه در گرفتاری ها و مصایب است . قرآن کریم می فرماید: «و لقد ارسلنا الی امم من قبلک فاخذناهم بالباساء و الضراء لعلهم یتضرعون » و ما پیامبرانی به سوی امت های پیش از تو فرستادیم [ولی مردم با آنان مخالفت کردند] از این رو، به بلا و مصیبت هایی گرفتارشان ساختیم تا (شاید به خود آمده) و به درگاه خدا گریه و زاری کنند . (انعام: 42)

در جایی دیگر، فلسفه مصایب و گرفتاری ها را بازگشت به خویشتن و خدای خویش معرفی نموده، می فرماید: «و ما هیچ پیامبری را به هیچ شهر و دیاری نفرستادیم، مگر آن که اهلش را به شداید و سختی ها گرفتار ساختیم تا مگر توبه کرده، به درگاه خدا تضرع و زاری کنند .» (اعراف: 94)

× این بحث از کتاب: از خودشناسی تا خداشناسی، داوود گودرزی، انتشارات وثوق، 1381، با اندکی تصرف و تلخیص استخراج شده است .